Menu

Σχολικός Εκφοβισμός: πώς εξελίσσεται στη διάρκεια των σχολικών χρόνων

Η παιδική ηλικία είναι η περίοδος της ζωής που ταυτίζεται με την ανεμελιά, την αθωότητα και το παιχνίδι. Παρ’ όλα αυτά πολλά παιδιά, αλλά και έφηβοι έχουν την εμπειρία έστω και περιστασιακά κάποιου τύπου θυματοποίησης από τους συνομηλίκους τους. Στη διεθνή βιβλιογραφία χρησιμοποιείται ο όρος bullying για να περιγράψει εκείνη την επιθετική συμπεριφορά που στοχεύει να βλάψει τους άλλους και εκδηλώνεται τόσο άμεσα, με σωματική ή λεκτική επίθεση, όσο και έμμεσα όπως με κοινωνικό αποκλεισμό. Η πλειοψηφία των περιστατικών εκφοβισμού διαδραματίζεται στη σχολική κοινότητα.
Ο εκφοβισμός βρέθηκε στο επίκεντρο της ευρύτερης κοινωνικής και ψυχολογικής έρευνας στα τέλη της δεκαετίας του 1970 και στις αρχές του 1980 στις Σκανδιναβικές χώρες, Νορβηγία, Σουηδία, Φιλανδία. Οι πιο πρόσφατες ερευνητικές προσπάθειες καταγράφονται στο Ηνωμένο Βασίλειο, στην Αυστραλία και στις Η.Π.Α., αλλά και σε άλλες χώρες, όπως Τουρκία, Ιαπωνία, Κορέα, Ουγγαρία, Ελλάδα (Andreou, 2004. Boulton, 1996 στο Smith & Birney, 2005. Kepenekci & Cinkir, 2006).

Ως εκφοβισμός ορίζεται η οποιαδήποτε μορφή φυσικής ή ψυχολογικής συμπεριφοράς που ασκείται κατ’ επανάληψη από έναν πιο δυνατό μαθητή (ή ομάδα μαθητών) σε βάρος άλλου πιο αδύναμου (Farrington, 1993). Ο Olweus (1997) περιγράφοντας την έννοια του εκφοβισμού εισήγαγε τον παρακάτω ορισμό: «Ένας μαθητής εκφοβίζεται ή θυματοποιείται όταν εκτίθεται επανειλημμένα και για μεγάλο χρονικό διάστημα σε αρνητικές ενέργειες οι οποίες γίνονται εις βάρος του από έναν ή περισσότερους μαθητές». Ο Greene (2000) (στο Griffin & Gross, 2004), συνδυάζοντας τους διαφορετικούς ορισμούς και τις διαστάσεις του φαινομένου πρότεινε πέντε χαρακτηριστικά που είναι κοινά αποδεκτά από τους ερευνητές. Αυτά είναι:
1. Ο δράστης έχει την πρόθεση να προκαλέσει βλάβη ή φόβο στο θύμα,
2. Η επιθετικότητα προς το θύμα εκδηλώνεται κατ’ επανάληψη,
3. Το θύμα δεν προκαλεί την εκφοβιστική συμπεριφορά με λεκτική ή σωματική επιθετικότητα,
4. Τα επεισόδια του εκφοβισμού συμβαίνουν σε οικείες κοινωνικές ομάδες,
5. Ο δράστης είναι πιο δυνατός (είτε αντικειμενικά είτε υποκειμενικά) από το θύμα.

Ο εκφοβισμός μπορεί να εκδηλωθεί με άμεσους, φανερούς τρόπους είτε σωματικούς όπως χτύπημα, σπρώξιμο, κλωτσιά, μπουνιά είτε λεκτικούς, όπως απειλές, κοροϊδία, προσβολές (Coolidge et al., 2004). Αναπτυξιακά, καθώς τα παιδιά προχωρούν στις τάξεις του Γυμνασίου, η σωματική μορφή του εκφοβισμού τείνει να ελαττώνεται, ενώ η λεκτική να αυξάνεται (Perry, Kusel, &Perry, 1988). Επίσης, μπορεί να εμφανιστεί και με πιο καλυμμένους και έμμεσους τρόπους. Η έμμεση επιθετικότητα ορίζεται ως είδος κοινωνικού χειρισμού, όπου ο επιτεθέμενος χειρίζεται επιδέξια άλλους προκειμένου να στραφούν επιθετικά στο θύμα ή χρησιμοποιούν την κοινωνική δομή για να βλάψουν ένα πρόσωπο χωρίς να εμπλακούν προσωπικά. Αυτό που χαρακτηρίζει την έμμεση επιθετικότητα είναι η απουσία κατά πρόσωπο αντιπαράθεσης μεταξύ δράστη και θύματος. Επίσης, στην έμμεση επιθετικότητα η ομάδα των συνομηλίκων έχει καθοριστικό ρόλο, μιας και λειτουργεί ως ‘όχημα’ για την επίθεση (Bjοrkqvist, Lagerspetz, & Kaukiainen, 1992).

Ένας από τους κύριους στόχους των ερευνών εξ’ αρχής ήταν ο εντοπισμός και ο προσδιορισμός των χαρακτηριστικών των παιδιών που εκφοβίζουν και των παιδιών που εκφοβίζονται. Ωστόσο, η σκιαγράφηση των χαρακτηριστικών αυτών ήταν ένα δύσκολο εγχείρημα καθώς συχνά τα ερευνητικά ευρήματα ήταν αντιφατικά. Λίγες, επίσης, είναι μέχρι και σήμερα οι έρευνες που μελετούν τον εκφοβισμό σε σχέση με τους μαθητές που παρουσιάζουν ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες. Μία έρευνα έδειξε ότι 20-30% των μαθητών του γενικού πληθυσμού έχει υποστεί κάποιας μορφής εκφοβισμού, ενώ το αντίστοιχο ποσοστό για τους μαθητές με αναπηρία φτάνει το 50% (Rose, Monda-Amaya, & Espelage, 2011). Το εύρημα αυτό μπορεί να εξηγηθεί λαμβάνοντας υπόψη τη μεγαλύτερη ευαλωτότητα και τους λιγότερους προστατευτικούς παράγοντες που διαθέτουν τα παιδιά που παρουσιάζουν ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες.
Στην παρουσίαση θα συζητηθούν εκτενέστερα οι διαστάσεις του εκφοβισμού στα παιδιά με ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες και θα παρουσιαστούν πρακτικοί τρόποι για την υποστήριξη των μαθητών που εκφοβίζονται αλλά και για τον περιορισμό των επεισοδίων.

Σύνταξη – Επιμέλεια: Όλγα Ζηκοπούλου – Ψυχολόγος, PhD

11. Sxolikos Ekfovismos Thess 24

 ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ

Facebook Twitter Google+ Pinterest
Αθηνα

Φειδιππίδου 27, 11527
Αμπελόκηποι
T. 213 0360288/ 211 7706766
F. 211 7704544
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Θεσσαλονικη

Βασ. Όλγας 97, 546 43
T. 2310 230545
F. 2310 230415
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Θες να μαθαίνεις για τις επιμορφώσεις μας;
Γράψε μας το mail σου
×