Menu
Αναπηρία και εκπαιδευτική ένταξη
www.freepik.com

Αναπηρία και εκπαιδευτική ένταξη

Αναπηρία και εκπαιδευτική ένταξη

Η εκπαίδευση είναι ο βασικός χώρος στον οποίο τα παιδιά ανάπηρα ή μη, προετοιμάζονται για τον μελλοντικό κοινωνικό τους ρόλο και οικειοποιούνται τις κυρίαρχες αξίες και αντιλήψεις. Έτσι, ο διαχωρισμός και οι αρνητικές διακρίσεις στην εκπαίδευση σε βάρος των αναπήρων είναι το βασικό μέσο που διαιωνίζει την κοινωνική τους περιθωριοποίηση. Η εκπαίδευση είναι ένας από τους κοινωνικούς μηχανισμούς που εξασφαλίζουν τη διαμόρφωση των νέων προσώπων κάθε κοινωνίας με βάση τις αρχές και τις ηθικές αξίες της κοινωνίας. Αυτό βέβαια σημαίνει ότι η εκπαίδευση έχει μια βασικά ηθική βάση, η οποία μπορεί να αλλάζει. Στο βαθμό που η εκπαίδευση είναι επίσης ένα κοινωνικό αγαθό, η πρόσβαση σε αυτή αποτελεί ένα πολιτικό ζήτημα το οποίο όπως και η ηθική της βάση καθορίζεται με βάση την πολιτική και τις πολιτικές διεκδικήσεις.

Το ιατρικό μοντέλο ερμηνείας της αναπηρίας ή όπως αλλιώς ονομάζεται το μοντέλο της προσωπικής τραγωδίας, θεωρεί ότι το πρόβλημα βρίσκεται στο άτομο, το οποίο δυστυχώς δεν μπορεί να είναι όπως η πλειοψηφία των υπόλοιπων, και πρέπει οι υπόλοιποι να φροντίσουν να το βοηθήσουν ώστε να τους μοιάσει όσο το δυνατόν περισσότερο. Για την επίτευξη αυτού του στόχου δημιουργήθηκε η ειδική αγωγή. Ιστορικά λοιπόν, η ειδική αγωγή ως χώρος ξεκινά από μια ιατρική αντίληψη και συνδυάζει το στοιχείο της ενδογενούς παθολογίας, με την παροχή βοήθειας. Η ειδική αγωγή ξεκινά επιστημονικά και οργανωτικά από το χώρο της ιατρικής ως προσπάθεια να εξυπηρετηθούν μικροί πληθυσμοί παιδιών με πολύ συγκεκριμένα προβλήματα, όπως τυφλά, κωφά, με νοητική υστέρηση, κλπ.

Όμως, στη συνέχεια, με βάση την καθιέρωση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης, ο πληθυσμός της ειδικής αγωγής αλλάζει και η ειδική αγωγή καλείται να εξυπηρετήσει μεγάλους αριθμούς παιδιών που ακόμη και όταν δεν υπάρχει σαφής παθολογία δεν μπορούν να προχωρήσουν στο γενικό εκπαιδευτικό σύστημα. Αργότερα, με βάση την έντονη κριτική που αναπτύσσεται στο τέλος της δεκαετίας του 60 και στη δεκαετία του 70 ψηφίζονται νέες νομοθεσίες με στόχο την όλο και μεγαλύτερη ένταξη των παιδιών με αναπηρία στο συνηθισμένο σχολείο, στη βάση της αρχής της δικαιοσύνης και των ίσων ευκαιριών. Σημαντικός αριθμός ερευνών καταδεικνύουν ότι η διάγνωση των αναπηριών των παιδιών, που αποτελεί την αιτιολογία της ένταξής τους στην ειδική αγωγή και καθορίζει την αντιμετώπιση του προβλήματός τους, δεν είναι καθόλου έγκυρη και ασφαλής (Gartner & Lipsky, 1987). Επίσης, άλλες έρευνες αμφισβητούν το διαχωρισμό των παιδιών στην ειδική αγωγή ως επιτυχή αντιμετώπιση και εκπαιδευτική πρακτική.

30. E learning 2.12.19Με βάση τα παραπάνω εμπειρικά δεδομένα, αλλά και τον πολιτικό προβληματισμό σε σχέση με την ηθική δικαιολόγηση του διαχωρισμού των παιδιών στην ειδική αγωγή, αμφισβητήθηκε ο μύθος του ιατρικού μοντέλου της παθολογίας του ατόμου. Αμφισβητήθηκε ο αποκλεισμός κάθε παιδιού από κάθε μορφή εκπαίδευσης με βάση χαρακτηριστικά φυσιολογίας και θεωρήθηκε ότι ακόμη και η επανένταξη των παιδιών με ειδικές ανάγκες στο συνηθισμένο σχολείο δεν ικανοποιεί τα δικαιώματα των μαθητών. Η επανένταξη αυτών των μαθητών χωρίς να αίρεται το μοντέλο της προσωπικής τραγωδίας μπορεί απλά να διαιωνίζει τις ήδη υπάρχουσες πρακτικές κοινωνικού αποκλεισμού και αδικίας στο σημερινό σχολείο.

Με αυτόν τον τρόπο, δεν αναγνωρίζεται ο ρόλος του περιβάλλοντος και ο κοινωνικός ορισμός της αναπηρίας. Ειδικότερα στο πλαίσιο της εκπαίδευσης, δεν αναγνωρίζεται ο ρόλος του σχολείου και η αλληλεπίδραση μεταξύ των στενών ορίων του σημερινού σχολείου που απευθύνεται στο μέσο μαθητή και στον ορισμό κάποιων μαθητών ως ανίκανων επειδή δεν μπορούν να χωρέσουν σε αυτά τα στενά όρια.

Η κίνηση για την ένταξη των ατόμων με ειδικές ανάγκες στη συνηθισμένη τάξη αντανακλά μια λογική αναδιανομής του κοινωνικού αγαθού της εκπαίδευσης για την άρση της κοινωνικής αδικίας εις βάρος των ανθρώπων με αναπηρία. Το βασικό όμως μειονέκτημα είναι ότι όλα τα αναδιανεμητικά μέτρα των αγαθών της εκπαίδευσης δεν αμφισβήτησαν στην πράξη το μοντέλο της προσωπικής τραγωδίας, αδυνατώντας να δουν το ρόλο της ετικετοποίησης αλλά και το ρόλο του ίδιου του σχολείου στη δημιουργία της κοινωνικής αδικίας.

Η μη αναγνώριση της αναπηρίας ως κοινωνικής μορφής αποκλεισμού και όχι ως προσωπική τραγωδία, πριμοδοτήθηκε και από τις πρώτες κινήσεις υπεράσπισης των δικαιωμάτων των αναπήρων, που αποτελούνταν από ειδικούς και γονείς ή οργανώσεις φιλάνθρωπων, οι οποίοι ήταν οι ίδιοι φορείς του μοντέλου της προσωπικής τραγωδίας.

Έτσι, αν και στο επίπεδο της εκπαίδευσης, η προώθηση της κοινωνικής δικαιοσύνης στο πλαίσιο της ίσης πρόσβασης, έχει οδηγήσει στη λογική της ένταξης όλο και μεγαλύτερου αριθμού παιδιών με αναπηρίες στο χώρο της κανονικής τάξης και του κανονικού σχολείου, δυστυχώς δεν έχει επιτευχθεί σημαντική αλλαγή στο κοινωνικό στάτους των αναπήρων και στην επίτευξη της ισότιμης συμμετοχής τους. Διότι, η αμερόληπτη πρόσβαση στο συνηθισμένο σχολείο, δεν εξασφαλίζει βέβαια και την ισότιμη συμμετοχή στην εκπαίδευση. Απαιτούνται σημαντικές αλλαγές τόσο στο επίπεδο της τάξης όσο και συνολικά στο επίπεδο του εκπαιδευτικού συστήματος, ώστε η ισότιμη πρόσβαση να μην είναι μια απλή παραμονή στο συνηθισμένο σχολείο.

Για την πληρέστερη ερμηνευτική κατανόηση των ορίων της εκπαιδευτικής ένταξης των παιδιών με αναπηρίες μέχρι σήμερα, θα πρέπει να συζητηθεί το περιεχόμενο του όρου «ίσες εκπαιδευτικές ευκαιρίες». Ο όρος ίσες εκπαιδευτικές ευκαιρίες, ο οποίος γίνεται ευρύτερα αποδεκτός και αποτελεί συχνά μέρος της επιχειρηματολογίας υπέρ της σχολικής ένταξης των αναπήρων, επιδέχεται πολλαπλών ερμηνειών με σημαντικές διαφορές ως προς τα αποτελέσματά τους. Σύμφωνα με τη «συμβατική ερμηνεία», οι ίσες εκπαιδευτικές ευκαιρίες αφορούν στην άρση όλων των συμβατικών, επίσημων εμποδίων που έχουν τεθεί χωρίς καμία ηθική βάση. Με βάση αυτήν την ερμηνεία έχουν ληφθεί πλήθος νομοθετικών ρυθμίσεων και παροχών. Όμως, δεν αναγνωρίζεται η ιδιαιτερότητα που φέρνει κάθε παιδί στο εκπαιδευτικό σύστημα και κυρίως η αλληλεπίδραση μεταξύ κοινωνικών και ατομικών παραγόντων και των περιορισμών πρόσβασης σε ίσες ευκαιρίες (Howe,1996). Διότι, ίσες ευκαιρίες σημαίνει όχι μόνο άρση των εμποδίων πρόσβασης αλλά και ουσιαστική στήριξη για ισότιμη τελικά πρόσβαση στην εκπαίδευση.

Ακόμη, για την εξασφάλιση ισότιμης πρόσβασης στην εκπαίδευση οφείλουμε να λαμβάνουμε υπόψη τις βαθύτερες οικονομικές και κοινωνικές ανισότητες, οι οποίες δεν αίρονται με την άρση συμβατικών εμποδίων στην εκπαίδευση. Αυτό που απαιτείται είναι όχι μόνον η απρόσκοπτη πρόσβαση σε ό,τι θεωρείται καλή εκπαίδευση αλλά ο σεβασμός των ιδιαιτεροτήτων και ο εμπλουτισμός της «καλής εκπαίδευσης» με αυτές τις ιδιαιτερότητες. Έτσι, η εκπαίδευση αποτελεί ένα κοινωνικό αγαθό στο οποίο όλοι δικαιούνται πρόσβαση στο βαθμό όμως που περιλαμβάνει και όχι απλά ανέχεται τις διαφορετικές συνθήκες ζωής και ανάγκες που φέρνει μαζί του κάθε παιδί. Αυτό σημαίνει ότι η ισότητα των εκπαιδευτικών ευκαιριών προσεγγίζεται στο πλαίσιο της κοινωνικής δικαιοσύνης και έχει ως στόχο τη συμμετοχή όλων στη δημιουργία των αποδεκτών κανόνων και της έννοιας της κανονικότητας.

Σύνταξη: Σουζάνα Παντελιάδου, Πηγή: Η κοινωνική ένταξη σε σχολείο και η μετάβαση σε χώρο εργασίας για τα άτομα στο φάσμα του αυτισμού: Θεωρητικά ζητήματα και εκπαιδευτικές παρεμβάσεις

Facebook Twitter Google+ Pinterest
Αθηνα

Φειδιππίδου 27, 11527
T. 213 0360288 / 211 7706766
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Θεσσαλονικη

Λ.Καυταντζόγλου 14Α, 54639
T. 2310 230545 / 2310 230415
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Θες να μαθαίνεις για τις επιμορφώσεις μας;
Γράψε μας το mail σου
×